رابطه بین خواب و رشد مغز در نوزادان و کودکان چیست؟

مغز کودک در سه سال اول زندگی، رشد شگفت‌انگیزی دارد

0

در جهان، تحقیقات بسیاری در مورد اثرات خواب و رشد مغز نوزادان انجام شده است، با این حال اخیرا جهش‌­های قابل توجهی رخ داده است. بعد از زایمان، اثرات خواب به صورت ضعیف و کمرنگ در نوزادان به وجود می­‌آید، طبق تحقیقات صورت گرفته، این اثرات در سال‌­های اول زندگی، به ویژه سه سال اول، در رشد مغز نوزادان بسیار پراهمیت است. بینایی، لمس، بویایی و شنوایی کمک می­‌کند تا مغز را برای تفکر، احساس، حرکت و یادگیری شکل دهد. مغز کودک در سه سال اول زندگی، یک دوره شگفت‌انگیز را طی می‌­کند؛ به طوری که در هر ثانیه بیش از یک میلیون اتصال عصبی تشکیل می­‌شود.

اندازه مغز کودک دو ساله، به اندازه ۸۰ درصد از مغز بزرگسالان است. رشد مغزی در مراحل مختلف اتفاق می­‌افتد و قسمت‌­های مختلف آن در حال رشد و توسعه است. نکته­ حائز اهمیت این است که بیشتر سلول­‌های مغزی قبل از تولد تشکیل می­‌شوند، اما اکثر ارتباطات مغز در ابتدای دوران کودکی شکل می­‌گیرد.

آمار مربوط به مغز انسان

بدون شک مغز انسان، یکی از جالب­‌ترین عضو بدن است به طوری که هر ثانیه اطلاعات زیادی را پردازش می­‌کند. مغز انسان از صدها میلیارد نورون و یک تریلیون سلول تشکیل شده است. مغز، که تنها ۲ درصد از وزن کلی بدن را تشکیل می‌­دهد، بیشترین انرژی تولید شده (حدود ۲۰ درصد) توسط بدن را مصرف می­‌کند.

یک نوزاد در هنگام تولد سلول‌های مغزی بیشتری نسبت به بقیه عمر دارد. ذهن نوزاد برای یادگیری هنگام تولد آماده می­‌شود و ارتباطات شکل می­‌گیرد، زمانی که به خواب می‌­رود فقدان آن بر مغز به شیوه‌های مختلفی تأثیر می‌­گذارد.

در طول خواب چه اتفاقاتی بر مغز کودک می­‌افتد؟

در طول خواب، مغز کودک می‌­تواند تا ۵۰٪ از کل میزان گلوکز خود را استفاده کند، خواب بر رشد مغز تأثیر گذاشته و پایه و اساس همه یادگیری‌­ها، رفتار و سلامت را فراهم می­‌آورد. اتفاقات ناخوشایند زندگی می­‌تواند ساختار مغز را با اثرات منفی که عمر طولانی دارند، مختل سازد. مغز از طریق توسعه این ارتباطات، یک ساختار کاربردی را توسعه م‌ی­دهد. ارتباطات از طریق محیط و تجربیات شکل می‌گیرد، به عنوان مثال اگر پدر و مادر به طور مکرر کودک را با نام خاصی صدا بزند، مغز با همان نام ارتباط برقرار می‌­کند.

با گذشت زمان، مغز یک کودک سه ساله، حدود ۱۰۰۰ تریلیون سلول تشکیل داده است که حدود دو برابر مغز افراد بزرگسال است. مغز کودک، فوق‌العاده متراکم بوده و برای ده سال اول زندگی به همین شیوه ادامه خواهد یافت.

طبق تحقیقات صورت گرفته، زمانی که نوزادان و کودکان می­‌خوابند، مغزشان مشغول ایجاد و تقویت ارتباط بین نیمکره راست و چپ مغز می­‌شود. این اتصالات، ضخامت ارتباطات بین نیمکره‌­ها را تسهیل می‌­کند. داشتن هر دو نیمکره مغز برای به حداکثر رساندن یادگیری، حافظه و خلاقیت مؤثر است. به نظر می‌­رسد که مهم­ترین زمان برای تغییرات هورمون­‌های رشد در سه سال اول زندگی است، همچنین، پروتئین­‌های مغزی نیز در طول خواب تولید می‌­شوند.

علت مهم بودن خواب برای کودکان چیست؟

یک تحقیق انجام شده در سال ۲۰۱۳ نشان داد که مغز انسانها در طول خواب تجربیات روزانه را ذخیره می­‌کند. تأثیر این فرآیند در بزرگسالان مؤثرتر است، به گفته محققان، در زمان خواب و در زمان فعالیت هورمون­‌های رشد ترشح می­‌شود. در واقع شکل یادگیری در کودکان تفاوت داشته، همانطور که زمان خواب نیز متفاوت است. توصیه می‌­شود حداقل یک ساعت قبل از خواب، قند ساده مصرف نشود زیرا در ترشح هورمون رشد اختلال ایجاد می­‌شود. همچنین، خواب ظهر به مدت یک ساعت برای عملکرد بهتر توصیه می‌­شود.

رویدادهای مهم از تولد تا ۱۲ ماهگی

تولد تا ۱ ماهگی

پاسخ مثبت به مراقبان آشنا

برقراری ارتباط چشمی

۱ تا ۳ ماهگی

لبخند زدن به صداهای آشنا

گریه کردن برای گرفتن توجه

۳ تا ۶ ماهگی

صدا درآوردن و خندیدن برای جلب توجه بزرگترها

دقت کردن در رفتارهای بچه‌های بزرگتر

۶ تا ۹ ماهگی

تمایز دادن صدای افراد مهم و آشنا

تمایز دادن احساسات دیگران از روی تن صدایشان

۹ تا ۱۲ ماهگی

شروع به غریبگی کردن

شرکت در بازی‌های گروهی و لذت از آن

طبق آزمایشات و تحقیقات انجام شده، خواب در یادگیری تأثیر بسیاری داشته، از زمان تولد تا سه سالگی خواب کمتر از ۱۰ ساعت می‌تواند موجب کند شدن یادگیری و رشد شود. همانطور که اشاره کردیم خواب در سه سال اول زندگی نقش مهمی در رشد مغز دارد.

علاوه بر اهمیت خواب و رشد مغز، خواب با سلامت قلب نیز در ارتباط است. با توجه به اینکه آموخته­‌ها در هنگام خواب به حافظه تبدیل می­‌شود و اینکه تمرکز کردن در هنگام خستگی دشوار است، می‌­توان به اهمیت ارتباط خواب و مغز پی برد. خواب، انرژی کودکان را بازیابی می­‌کند و موجب سلامت و فعال بودن کودک می­‌شود.

آزمایشات ثابت کرده است که کیفیت ناکافی و ضعیف خواب می­‌تواند بر عملکرد کودکان تاثیرگذار باشد. علاوه بر موارد فوق، هر سنی به بخش خاصی از رشد مغز مربوط می­‌شود.

  • پنج سال اول زندگی برای رشد بصری و شنوایی سپری می­‌شود.
  • ده سال اول زندگی برای یادگیری و نحوه صحبت کردن سپری می­‌شود.
  • دوازده سال اول زندگی برای رشد جسمی، حرکتی، عاطفی و اجتماعی سپری می‌­شود.
  • هجده ماه اول زندگی برای شکل گیری دلبستگی عاطفی سپری می‌­شود. این دوره به عنوان پایه و اساس سایر جنبه­‌های رشد عاطفی عمل می­‌کند.

میزان خواب توصیه شده

سن

مدت خواب روز

مدت خواب شب

نوزاد

۸ ساعت (۳ چرت)

۸.۵ ساعت

یک ماهه

۶-۷ ساعت (۳ چرت)

۸-۹ ساعت

سه ماهه

۴-۵ ساعت (۳ چرت)

۱۰-۱۱ ساعت

شش ماهه۳ ساعت (۳ چرت)

۱۱ ساعت

نه ماهه۲.۵ ساعت (۲ چرت)

۱۱ ساعت

۱۲ ماهه۲.۵ ساعت (۲ چرت)

۱۱ ساعت

جمع بندی

با وجود اینکه دوران خردسالی دوره رشد و رسیدن به نقاط قوت است، به این نکته توجه داشته باشید که هر کودک در زمان خاص خودش رشد می‌­کند. هر کودک دارای خلق و خو، سبک تعامل اجتماعی و رویکرد یادگیری متفاوتی است. همچنین، عوامل زیادی در این نقش اهمیت دارد. فعالیت‌­های روزانه مانند کار، زمان شروع مدرسه و غیره موجب بیدار شدن انسانها از خواب می­‌شود. همه این عوامل می‌­تواند بر پیشرفت مغز تأثیر بگذارد و حتی ممکن است اثراتی هم داشته باشد که موجب افزایش طول عمر می­‌شود (راه‌های افزایش سرعت یادگیری).

طبق تحقیقات صورت گرفته، در نحوه خواب کودکان تفاوت­‌هایی وجود دارد، همانطور که در میان بزرگسالان، خواب­‌های سبک و سنگین وجود دارد، کودکان باهوش نیز ممکن است برای مدت طولانی از خواب بگریزند، در حالی که برای برخی از کودکان برعکس است.

به طور کلی اساسی‌ترین الزامات رشد و پیشرفت سالم در کودکان عبارتند از: پشتیبانی و حمایت والدین، تغذیه و خواب مناسب. طبق بیانیه محققین، خواب ناکافی و بی‌کیفیت موجب بداخلاقی و ایجاد اختلال در خلق و خوی فرد می­‌شود.

منبع snuza.com

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.