سل چیست؟

سل يك بيماري عفوني است

بيماري تقريباً هميشه از راه تنفس انتقال مي‌يابد
0

سل یک بیماری عفونی است که در اثر مجموعه مایکوباکتریوم‌های سلی ( هریک ازمایکوباکتریوم‌های توبرکلوزیس ، بوویس و آفریکانوم ) ایجاد می‌شود. ولی در اکثر موارد بیماری ناشی از مایکوباکتریوم توبرکلوزیس یعنی نوع انسانی آن می‌باشد.

انواع بیماری

بیماری به دو نوع ریوی و خارج ریوی تقسیم می‌شود. اگر بیماری سل پارانشیم ریه را درگیر کرده باشد بعنوان ریوی طبقه بندی می‌شود  که  شایعترین فرم بیماری می‌باشد ( بیش از ۸۰% موارد ). درسل خارج ریوی ابتلا سایر اعضا بدن غیر از ریه‌ها  به سل دیده می‌شود. این اعضا شامل گره‌های لنفاوی بدن از جمله مدیاستن ، پلور ، استخوان‌ها و مفاصل ( مخصوصا ستون فقرات ) ، مجاری ادراری ـ تناسلی ، سیستم عصبی ( مننژ ) ، روده ها و دیگر اعضا است .

انتقال عفونت

بیماری تقریباً همیشه از راه تنفس انتقال می‌یابد. یعنی از فرد مبتلا به سل ریوی اسمیر خلط مثبت به افراد سالم منتقل می‌شود . سازمان جهانی بهداشت ،سل را یک فوریت جهانی اعلام کرده است زیرا با پیدایش و انتشار باسیلهای مقاوم به چنددارو مجددا خطر تبدیل بیماری به یک بیماری غیر قابل علاج MDR ( Multi Drug Resistant) مطرح است.

اپیدمیولوژی

تا کنون یک سوم جمعیت جهان با میکروب سل آلوده شده اند و سالانه ۱۰ میلیون مورد جدید بروز می کند و در حال حاضر بیش از ۲۰ میلیون نفر به این بیماری مبتلا هستند.

  • در هر ثانیه یک نفر به باسیل سل آلوده می‌شود .
  • در هر ۴ ثانیه یک نفر به بیماری سل مبتلا می‌شود .
  • در هر ۱۰ ثانیه یک نفر در اثر ابتلا به بیماری سل می‌میرد .

علائم بیماری

شایعترین علامت درسل ریوی ، سرفه پایدار به مدت ۳ هفته و یا بیشتر است . این سرفه معمولاً همراه با خلط و گاهی خلط خونی می‌باشد. علائمی مانند تنگی نفس و درد قفسه سینه نیز ممکن است وجود داشته باشد. علائم عمومی بیماری تب ، کاهش وزن ، بی اشتهائی ، بیحالی ، تعریق شبانه ، خستگی زود رس ، و ضعف می‌باشد . در سل خارج ریوی علائم بستگی به عضو مبتلا دارد . مانند درد قفسه سینه و تنگی نفس درسل پلور ، بزرگی غدد لنفاوی درسل لنفاوی ، درد و تورم در سل مفصلی ، تغییر شکل استخوانی ، سر درد و تب و سفتی گردن در مننژیت سلی ، اختلالات ادراری و هماتوری در سل ادراری ، نازائی در سل اعضای تناسلی .

تشخیص بیماری

به دلیل آنکه بیماران سل ریوی اسمیر مثبت بعنوان منابع پخش باسیل در جامعه هستند لذا لازمه قطع زنجیره انتقال باسیل سل در جامعه شناسایی و درمان این دسته از بیماران است. و تشخیص بیماران ریوی اسمیر مثبت بعنوان محور برنامه‌های مبارزه باسل است. برای تشخیص بیماری از فرد مشکوک ۳ نمونه خلط صبحگاهی در عرض ۳-۲ روز جمع آوری و سپس با میکروسکوپ بررسی می‌شود. حجم هر نمونه معمولاً باید ۵-۳ میلی لیتر بوده و در اسرع وقت به آزمایشگاه فرستاده شوند. هر قدر نمونه‌ها سریعتر به آزمایشگاه انتقال یابند احتمال یافتن باسیل سل در آن بیشتر است ( نباید بیشتر از یک هفته از جمع آوری نمونه‌ها گذشته باشد. )

بطور کلی خلط باید:

  • در ظروف تمیز و یکبار مصرف و در پیچ دار جمع آوری شود .
  • حتی‌الامکان نمونه‌ها در همان روز به آزمایشگاه فرستاده شود .
  • در صورت تأخیر در ارسال ، نمونه‌ها در جای خنک ( ترجیحاً در یخچال فاقد واکسن و مواد غذائی)  نگهداری  شوند.
  • در هنگام انتقال نمونه ها از گرما و نور مستقیم محافظت شوند.
  • برای انتقال نمونه‌ها از ظرف حمل استاندارد استفاده گردد.
  • اطلاعات لازم به همراه نمونه‌ها ارسال شود
  • اساس تشخیص سل ریوی آزمایش مستقیم و ساده خلط بیماران مشکوک است که در چهار مرحله انجام میگیرد :
  • تهیه گسترده مستقیم .
  • رنگ آمیزی اسمیر تهیه شده با روش ذیل نلسون .
  • مشاهده و بررسی لام .
  • گزارش نتایج .

دلایل اصلی افزایش وسعت جهانی سل

  1. فقر در جمعیتهای مختلف
  2. تغییرات جمعیتی مانند افزایش جمعیت جهان ـ تغییرات هرم سنی جمعیت به ویژه مهاجرت‌ها و جا به جایی‌های وسیع جمعیت در جهان
  3. پوشش بهداشتی نامناسب و ناکافی
  4. کنترل ناموفق یا فقدان برنامه کنترل سل که موجب عدم موفقیت در بیمار یابی ، پیگیری و کاهش میزان بهبودی می‌شود
  5. همزمانی سل و اپیدمی ایدز در برخی کشورها

سیاست جهانی کنترل بیماری سل

( درمان کوتاه مدت تحت نظارت مستقیم ) میباشد . DOTS استفاده از روش Directly Observed Treatment Short – course  که شامل یک ساختار مؤثر برای تشخیص ( اسمیر خلط با میکروسکوپ نوری ) و درمان داروئی کوتاه مدت است. هدف کلی این برنامه ، کاهش هر چه سریعتر شیوع این بیماری در جامعه است. و اهداف اختصاصی آن عبارتند از :

  • بهبودی کامل حداقل ۸۵ % موارد جدید مبتلایان به سل ریوی اسمیر مثبت تا پایان سال ۲۰۰۳
  • شناسائی حداقل ۷۰% مبتلایان به سل ریوی اسمیر مثبت تا پایان سال ۲۰۰۵

شش جزء اصلی استراتژی DOTS

  1. حمایت همه جانبه دولت
  2. بیماریابی پاسیو از طریق آزمایش میکروسکوپی اسمیر خلط
  3. درمان با رژیم داروئی کوتاه مدت تحت نظارت مستقیم حداقل برای تمام  بیماران با اسمیر خلط مثبت
  4. تامین منظم نیازهای دارویی و آزمایشگاهی و تجهیزاتی
  5. تثبیت نظام ثبت و گزارش دهی برای نظارت و ارزشیابی
  6. تحقیق در سیستم ها و خدمات بهداشتی درمانی مرتبط با این بیماری

درمان

 اساس درمان این بیماری درمان داروئی می‌باشد. و در اکثر موارد خطر سرایت بیماری پس از ۲ هفته از آغاز درمان مؤثر از بین رفته و با تکمیل دوره درمان ، منبع عفونت از جامعه حذف می‌شود. این درمان بطور رایگان در اختیار بیماران قرار می‌گیرد.

منبع: پزشکان ایران

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.